بحث نشست ساختمان در زمان بهره برداری ، ساخت ساختمان در لبه دره ها و رانش ساختمان به سمت دره با بازخوانی پرونده ، توجه اکید مهندسین ناظر به بازدیدهای نظارت عالیه و بازرسهای سازمان ، بحث حقوقی و فنی در مورد درز انقطاع

 

متن پیش روی برگردان فایل صوتی است که به همت گروه نگارش آماده و در اختیار شما قرار گرفته است.

مرجع حقوق مهندسی ایران همیار و همراه جامعه مهندسی ایران

 

در این جلسه به بررسی نحوه برخورد و پیش بینی نشست ساختمانها در زمان بهره ­برداری می­پردازیم.

توصیه اکید می­گردد ناظرین در صورت مواجهه با زمین بایری که قرار است ساختمان در آن احداث شود، صرفاً به ظاهر خاک و تصور اینکه بدلیل رویش گیاه، بر روی زمین خاکریزی صورت نگرفته همچنین گزارش آزمایشگاه مکانیک خاک که گاهی این گزارشات بدون بررسی محل و به صورت صوری تهیه می­گردد، بسنده نکنند. بنابراین لازم است هنگام گودبرداری ناظر راساً در محل حضور داشته و کیفیت خاک را به لحاظ عینی و تجربی بررسی کند. اغلب نشستهای ایجاد شده در ساختمانها در زمان بهره­برداری پس از تحقیق ملاحظه شده است که آن ساختمانها بر روی زمین بایر و خاک تحکیم نیافته احداث شده بود در نتیجه پیشنهاد می­گردد ناظرین به محض مشاهده زمین بایر حتی اگر جنس خاک مناسب باشد در گزارش خود ذکر کنند که بستر فونداسیون خاک تحکیم نیافته است تا شاید در آینده از همین گزارش بهره لازم را ببرند.

حالت دیگر زمانیست که یک ساختمان قدیمی در زمینی وجود دارد و قرار است تخریب و نوسازی گردد. برای خاکبرداری اینگونه زمینها نیز توصیه می­شود خاک محل، مورد بررسی قرار گیرد موارد بسیاری وجود داشته است که به عنوان مثال در منطقه نظام آباد تهران پس از تخریب ساختمانی سه طبقه و حمل نخاله­ها به خارج از کارگاه مشاهده شد که قسمتی از خاک بستر، ماسه بادی است، به این دلیل که قبلا زیر ساختمان بستر رودخانه بوده که 60 سال قبل خشک شده و اقدام به ساختمان سازی روی آن گردیده است در این حالت ناظر ساختمان می­بایست مکاتبات لازم اعم از گزارشات به شهرداری، مکاتبه با مهندس محاسب به لحاظ نمونه برداری و آزمایش مجدد، تذکر به مالک جهت پیگیری از مهندس محاسب و مکاتبه با سازمان نظام مهندسی را انجام دهد تا این موضوع بررسی گردد.

 

• درصورت تذکر مهندس ناظر در چنین شرایطی مهندس محاسب می­بایست با بررسی تیپ خاک از طریق آزمایشگاه مکانیک خاک، فونداسیون ساختمان را مجددا طراحی کرده تا احتمال نشست ساختمان از بین برود. پرونده­هایی وجود دارد که مهندس ناظر بدلیل عدم توجه و گزارش موضوع و مکاتبات لازم، حداقل 10 درصد برای جبران خسارت مقصر شناخته شده است اما مهندس محاسب با دفاع مناسب و استناد به آزمایش مکانیک خاک، خود را تبرئه کرده بنابراین مجددا تاکید می­گردد ناظرین به تصور اینکه صرفا آنچه در نقشه قید شده و می­بایست نظارت داشته باشند، اکتفا نکنند زیرا بررسی نوع خاک از نظر کارشناسان در محاکم به استناد مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان از وظایف مهندس ناظر نیز است.

با ذکر این مقدمه به بازخوانی پرونده­ای می­پردازیم تا روشن گردد دقت به محل احداث ساختمانها از جمله نزدیکیِ دره­ها و گزارش به موقع این موضوع نیز در شرح وظایف ناظرین از اهمیت بالایی برخوردار است.

 

بازخوانی یک پرونده: نشست ساختمان و محکومیت مهندس ناظر به دلیل عدم گزارش و توجه به محل احداث ساختمان در نزدیکی پرتگاه

• مالک زمینی در سال 1390 در روستای علی آباد از توابع شهرستان رودبار استان گیلان پروانه ساختمانی از دهیاری و بنیاد مسکن بصورت سه طبقه و اسکلت فلزی اخذ می­کند و مهندس ناظر تک ناظره­ای برای نظارت ساختمان در نظر گرفته می­شود. محل ساختمان حدود 3 متری دره­ای به عمق 60 متر واقع شده بود. ناظر ساختمان در طی عملیات اجرایی فقط شروع و پایانکار را امضا کرده بود با این تصور اشتباه که بابت نظارت این ساختمان 400 هزار تومان حق الزحمه دریافت کرده بنابراین مسئولتی نسبت به آن ندارد.

در اوایل سال 1395 احضاریه­ای برای ناظر ابلاغ شد با این موضوع که مالک ساختمان با مراجعه به دادگاه عمومی علیه ناظر به دلیل نشست ساختمان شکایت کرده است و ادعای دریافت خسارت را دارد. کارشناس یک نفره با صلاحیت محاسبات پس از بررسی موضوع اینگونه نظریه صادر کرد که هزینه اصلاح و بازسازی ساختمان 100 میلیون تومان می­شود و ناظر ساختمان که تنها خوانده پرونده بود را 100 درصد مقصر اعلام کرد. ناظر به این نظریه اعتراض کرد و پرونده به هیات کارشناسی سه نفره ارجاع شد که در کارشناسی سه نفره، همان مبلغ 100 میلیون تومان تایید و سهم تقصیر مهندس ناظر به 30 درصد تقلیل یافت. این نظریه به عنوان رای بدوی به اصحاب دعوی ابلاغ شد.

مهندس ناظر با مراجعه به مهندس میررضوی و دریافت مشاوره، درخواست تجدید نظر به رای بدوی کرد.

 

• اولین اقدام در دادگاه تجدید نظر برای دفاع از ناظر طبق ماده 329 قانون مدنی درخواست قرار عدم استماع از قاضی بود زیرا پرداخت هزینه بصورت نقدی تضمینی بر اصلاح ساختمان نیست بلکه ساختمان می­بایست عملا به مثل اول اصلاح گردد اما چون ناظر هیچگونه گزارشی در این خصوص ارائه نکرده بود امکان تبرئه ایشان وجود نداشت. ناظر ساختمان می­بایست در زمان شروع بکار از محل ساختمان بازدید می­کرد و شرایط خطرناک وجود دره را طی گزارشی به مرجع صدور پروانه اعلام می­نمود تا مهندس محاسب نسبت به طراحی سازه بازنگری نماید.

 

• موضوع بعدی در مورد بازدیدهایی است که نظارت عالیه از سوی وزارت مسکن و شهرسازی برای بررسی عملکرد مهندسین به ساختمانها سر    می­زنند.

در ماده 35 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، نظارت عالیه برعهده وزارت مسکن و شهرسازی قرار گرفته است که آموزشهای لازم و مناسب برای این کار را دریافت کرده­اند بنابراین در هنگام بازدید از ساختمانها به کلیه نکات مهم توجه می­کنند به عنوان مثال در یک ساختمان، مامور بازدید نظارت عالیه در مورد عدم عایق کاری رطوبتی کرسی زیر دیوار محوطه، طبق مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان ایراد گرفته و تذکر داده بود، اما ناظر ساختمان به این تذکر بی­اعتنایی کرده و اعلام می­کند که در هیچ ساختمانی این موضوع رعایت نمی­شود، بنابراین بحث تندی بین ناظر ساختمان و نظارت عالیه ایجاد می­شود که در نتیجه ناظر عالیه موضوع را به شورای انتظامی سازمان نظام مهندسی استان گزارش کرده و ناظر ساختمان در شورای انتظامی به علت عدم گزارش این تخلف، محکوم به 3 ماه محرومیت از پروانه اشتغال مهندسی می­گردد.

توجه گردد که ناظرین هنگام بازدیدِ نظارت عالیه از ساختمان مواردی که توسط ایشان تذکر داده می­شود بلافاصله و بدون بحث، طی گزارشی آنها را به مرجع صدور پروانه اعلام کنند.

 

• بازدید بازرسان سازمان نظام مهندسی نیز مشابه نظارت عالیه است و تخلفاتی که از سوی بازرسان نیز اعلام می­شود می­بایست توسط ناظرین سریعا گزارش شود

ناظرین عالیه به گونه­ای آموزش دیده­اند که در صورت دریافت مکاتبه­ای از هر شخص بلافاصله عکس العمل نشان داده و با پاسخ به مکاتبه و یا گزارش به مرجع صدور پروانه مسئولیت را از عهده خود سلب می­کنند. در این سیستم آموزش دیده تاکنون خطایی صورت نگرفته است بنابراین این تصور بوجود می­آید که نظارت عالیه هیچ مسئولتی ندارد در حالیکه اینگونه نیست بلکه نظارت عالیه به جهت آگاهی حقوقی از مسئولیت خود موضوع را پیگیری و رفع می­کند.

 

• پس توصیه می­گردد درصورت پیگیری نظارت عالیه در مورد تذکراتی که برای تخلفات ساختمانی از ناظر ساختمان می­شود لازم است ناظر ساختمان بطور دقیق و صحیح پاسخِ پیگیری نظارت عالیه را متناسب با موضوع تهیه کرده و ارائه کند. به عنوان مثال اعلام نماید که “مالک نسبت به دریافت طرح جدید از مهندس محاسب اقدام کرده است” یا “مالک نسبت به تهیه آزمایش کشش و خمش میلگرد و جوش یا مقاومت بتن اقدام کرده است”

حتی اگر در شرایطی گزارش خارج از موعد باشد بهتر از آن است که اصلا گزارشی صادر نگردد.

 

بازخوانی پرونده: محرومیت مهندس ناظر به علت عدم گزارش در موعد و توجه نظارت عالیه ( ماده 35 ) به این موضوع

ساختمانی اسکلت فلزی با ستونهایی به شکل H بصورت تیر ورق ساخته شده بود. زمانیکه آهنگر اقدام به برپایی ستونها می­کند متوجه پیچش ستونها به علت عدم دقت در جوشکاری می­شود اما به این موضوع توجه نکرده و تیرریزی طبقات را انجام می­دهد. پس از بتن ریزی سقف­ها و در مرحله سفتکاری از سوی نظارت عالیه ماده 35، ماموری از ساختمان بازدید می­کند و اولین ایرادی که به ساختمان می­گیرد همان ستون دارای پیچش بود، بنابراین از ناظر سوال می­کند که «آیا این موضوع گزارش شده است؟» ناظر در پاسخ جواب منفی داده و اعلام می­کند که «بتن سقفها ریخته شده و دیگر امکان گزارش وجود ندارد» در نتیجه مامور بازدید نظارت عالیه موضوع را در گزارش خود اعلام می­کند. ناظر ساختمان نیز مالک را ملزم می­کند تا نسبت به دریافت تاییدیه از مهندس محاسب اقدام نماید.

مهندس محاسب پس از بازدید از ساختمان، پیچش ستون را تائید نمی­کند و استحکام ستون را زیر سوال می­برد. در نتیجه این موضوع باعث محرومیت 3 ماهه مهندس ناظر در شورای انتظامی سازمان نظام مهندسی استان می­گردد.

 

• پیشنهاد می­شود مهندسین ناظر هنگام ساخت و برپایی اسکلت فلزی به نحوه جوشکاری و رواداریهای آیین نامه توجه کنند گاهی مهندس ناظر    می­تواند مطابق روش ساخت تیرورقها دستور کاری به سازنده ارائه کند (درصورت اطمینان و داشتن تجربه بالا) که اگر مطابق آن دستور کار اقدام به جوشکاری نشود مراتب را به مراجع گزارش نماید در اینصورت ناظر به وظیفه خود بطور کامل عمل کرده و نظارت عالیه نیز نمی­تواند ایراد عدم نظارت مناسب را بر ناظر بگیرد.

موضوع دیگر در مورد الزام ساخت اسکلت فلزی در کارخانه مطابق مبحث دهم مقررات ملی ساختمان است درصورت عدم رعایت این موضوع توسط مالک، ناظر ساختمان می­بایست این تخلف را به موقع و با فعل مضارع به مرجع صدور پروانه گزارش نماید.

 

موضع بعدی در خصوص دقت به رعایت درز انقطاع است.

ناظر ساختمان می­بایست با مراجعه به نقشه معماری، اندازه درز انقطاع را از آن استخراج کند و نیازی به توجهِ رعایت یا عدم رعایت درز انقطاع توسط ساختمان مجاور (چه نوساز باشد و چه نوساز نباشد) نیست نکته مهم اینست که ساختمان در حال ساخت و تحت نظارتِ ناظر می­بایست مطابق نقشه مصوبِ معماری دارای درز انقطاع مربوط به خودش باشد در اسکلت بتنی درصورتی که نمای جانبی ساختمان قرار است اندود ماسه سیمان و در نهایت پلاستر سیمان سفید شود لازم است اندازه این ضخامت محاسبه شده تا در محل درز انقطاع قرار نگیرد از طرفی مقدار پوشش بتن روی ستون جانبی نیز در نظر گرفته می­شود و در نهایت مجموع ضخامت نمای جانبی، پوشش بتن و اندازه درز انقطاع از خاموت ستون جانبی تا مرز زمین ساختمانِ در حال احداث در زمان آرماتور بندی و قبل از بتن ریزی فونداسیون می­بایست خالی گذاشته شده و کنترل شود. در اسکلت فلزی دقت به نصب صفحه زیر ستون اهمیت زیادی دارد اما جابجایی در حد یک الی دو سانتیمتر آن را می­توان در هنگام نصب ستون جبران کرد. بنابراین ابعاد خارجی ستون می­بایست مطابق نقشه، روی صفحه زیر ستون رسم شود، سپس ضخامت نمای جانبی و اندازه درز انقطاع از محل رسم شده تا مرز زمین، خالی گذاشته شود.

 کنترل درز انقطاع از وظایف ناظر نقشه برداری­ است که اگر ساختمان فاقد ناظر نقشه برداری باشد این وظیفه بر عهده ناظر معماری خواهد بود.

اگر چنانچه پس از کنترل موارد مذکور مقدار درز انقطاع کمتر یا بیشتر از نقشه مصوب باشد این موضوع قبل از بتن ریزی فونداسیون می­بایست توسط ناظر به مرجع صدور پروانه گزارش شود.

نکته: در صورتی که ناظر پس از بتن ریزی متوجه عدم رعایت درز انقطاع شد پیشنهاد می­گردد گزارش با فعل مضارع و طوری نوشته شود که نشان دهد این گزارش در موعد و قبل از بتن ریزی بوده است که شرایط آن در جلسات قبلی به تفصیل شرح داده شده.

 

• پرونده­ های بسیاری در ارتباط با عدم رعایت درز انقطاع وجود دارد که علیه سازنده و ناظر شکایت شده و ناظر به دلیل عدم گزارش موضوع در موعد تاوان داده است. اگر گزارش ناظر در مرحله نازک کاری ارسال شود در این حالت اصحاب دعوا با ادعای این موضوع که گزارش ناظر در موعد نیست می­توانند ناظر را محکوم نمایند اما بسیاری از شاکیان اطلاعی از وظایف ناظر و گزارش به موقع او ندارند بنابراین توصیه می­گردد ناظرین در هر مرحله از عملیات ساختمانی که عدم رعایت درز انقطاع را متوجه شدند بلافاصله مراتب را گزارش کنند حتی اگر این گزارش خارج از موعد باشد. تا شاید ناظر به استناد این گزارش در محکمه تبرئه گردد.

محل اجرای درز انقطاع در ارتفاع، مطابق استاندارد 2800 از روی تراز پایه محاسبه و اجرا می­گردد که گاهی تراز پایه، تراز طبقة همکف است اما نکته­ای وجود دارد، یکی از شرایط محاسبه تراز پایه در نزدیک سطح زمین (طبقه همکف) در استاندارد 2800 این است که خاک طبیعی اطراف ساختمان متراکم باشد بنابراین درصورتی که ساختمان دیگری در پلاک مجاور با عمق خاکبرداری بیشتر از تراز پایة ساختمان اول احداث گردد، تراکم خاک اطراف ساختمان از بین رفته و شرایط محاسبه تراز پایه نیز منتفی می­گردد که به تبع آن محل تراز پایه ساختمان اول جابجا می­شود در نتیجه عملا درز انقطاع را نمی­توان همیشه از روی تراز پایه اجرا کرد و محل آن به روی فونداسیون منتقل خواهد شد. پرونده­هایی وجود دارد که مالک ساختمانی به لحاظ حقوقی این موضوع را در دادگاه علیه مالک و سازنده پلاک مجاور، طرح شکایت کرده و صرفا استناد به محل تراز پایه و رعایت درز انقطاع از روی آن، مورد پسند محکمه قرار نگرفته است. بنابراین توصیه اکید می­گردد در هر شرایطی درز انقطاع می­بایست از روی فونداسیون محاسبه و اجرا گردد.